Peynirini Mağarası Karaburun Bozköy Tabiat Varlığı Rehberi
Karaburun Bozköy’de ÇŞB A Grubu Tabiat Varlığı tescilli 108 m derinlik ve 229 m uzunluktaki Peynirini Mağarası özelliklerini ve koruma kurallarını okuyun.

Karaburun Bozköy Civa Madeni Mevkii kayalık maki tepelerinde Peynirini Mağarası karstik ağzı
Karaburun Yarımadası’nın Bozköy sırtlarında, Civa Madeni Mevkii’ndeki makilik kaya tabakalarının altında uzanan Peynirini Mağarası, geçmişte yöre köylülerinin tulum peynirlerini serin ortamda olgunlaştırmak için kullandığı doğal bir soğuk hava sığınağı iken günümüzde **A Grubu Tabiat Varlığı** tescili taşıyan önemli bir karstik mağaradır. 108 metrelik derinliğini, Konya Derbent ve Muğla Yatağan’daki adaşlarıyla farkını ve ekipmansız iniş risklerini İzmir İnteraktif Haritası bağlantılarıyla aktarıyoruz.

108 Metre Derinlik A Grubu Tabiat Varlığı Tescili ve Adaş Mağara Ayrımı
Anadolu’da tulum peyniri saklama geleneğinden adını alan birden fazla “Peynirini” mağarası bulunur: Konya’nın Derbent ilçesinde ve Muğla’nın Yatağan (TAY #11761) sınırlarında da aynı adlı karstik oyuklar kayıtlıdır. Bu dosyadaki mağara ise İzmir’in Karaburun ilçesi, Bozköy Mahallesi, Civa Madeni Mevkii (160 ada 1 parsel) sınırlarında bulunan resmî tescilli Peynirini Mağarası’dır.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “Tabiat Varlığı – A Grubu Mağara” statüsünde tescillenerek etrafı “Mağara Koruma Alanı” ilan edilen yapının bilimsel haritalaması BÜMAK (1991) ve DEÜ-MAK (2002) mağaracılık ekiplerince yapılmıştır. TAY (Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri #11762) ile Karaburun Kaymakamlığı verilerine göre mağaranın toplam uzunluğu 229 metre, derinliği ise 108 metredir. Bölgenin sakin kıyı kimliğini ve koylarını merak eden okurlar Karaburun bakir koyları rehberimizden yarımadanın kuzey haritasını inceleyebilir.
Bozköy Tulum Peyniri Geleneği Yarasa Popülasyonu ve Giriş Kuralları
Mağaranın adı, yerel hayvancılık geçmişinin doğrudan yansımasıdır. Karaburun yarımadasının yüksek kıl keçisi potansiyeliyle üretilen deri tulum peynirleri, elektrikli soğuk hava depolarının olmadığı dönemlerde yaz sıcaklarından korunmak üzere bu sabit serinliğe sahip büyük galeri ağzına yerleştirilir ve olgunlaştırılırdı. Bugün mağara içi ekosisteminde çok sayıda yarasa kolonisi yaşamaktadır.
| Parametre | Resmî ve Bilimsel Ölçüm | Ziyaret & Güvenlik Notu |
|---|---|---|
| Koruma Statüsü | ÇŞB Tabiat Varlığı (A Grubu) ve Mağara Koruma Alanı | Doğal dokuya, sarkıtlara ve yarasa yaşam alanına müdahale yasaktır |
| Boyutlar | 229 m toplam uzunluk | 108 m dikey/eğimli derinlik | Hem yatay galeri hem dik iniş özellikleri içerir |
| Bilimsel Kayıt | BÜMAK (1991), DEÜ-MAK (2002), TAY Envanteri No: 11762 | Giriş ağzı geniş, alt galeriler karanlık ve diktir |
| Doğal Ekosistem | Büyük galeriler içinde aktif yarasa popülasyonu | Yüksek ses, flaş veya duman/ateş kesinlikle kullanılmamalıdır |
| Bireysel Ziyaret | Doğa yürüyüşü ile dış ağız gözlemi önerilir | 108 m dikey kesimler için teknik mağaracılık eğitimi ve rehber şarttır |
Karaburun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yayınlarında, Karaburun ilçe merkezinden çıkarak Peynirini ve Yukarıdeveci mağaralarını kapsayan yaklaşık 5,5 kilometrelik orta zorlukta doğa yürüyüşü güzergâhı tanımlanmaktadır (özellikle Nisan–Kasım dönemleri önerilir). Parkur boyunca güneşten koruyan ağaçlık örtünün azlığı nedeniyle rüzgâra açık karstik tepelerde sabah erken saatlerde yürümek konforu artırır. Profesyonel teknik ip ve kask donanımı olmayan günübirlik gezginlerin kesinlikle alt kuyulara/galerilere inmeyip yalnızca doğal mağara ağzını ve maki sırtlarını dışarıdan inceleyip yakın çevredeki Dolungaz Kamp Alanı veya Badembükü Koyu hattına devam etmesi gerekir; böylece hem kendi güvenliğinizi hem de koruma altındaki yarasa yaşam alanını korumuş olursunuz.
ESHOT 761 ve 976 Üzerinden Bozköy Çevresine Erişim
Mağaranın ağız kesimi arazi içindeki patika ve stabilize toprak yolda yer aldığından kapıya kadar belediye aracı çalışmaz:
- ESHOT 761 / 976 – 981 Aktarması: İzmir Fahrettin Altay Aktarma Merkezi üzerinden 981 (Balıklıova – F.Altay) ve 761 (Karaburun – Urla) veya 976 (Mordoğan – Karaburun) ESHOT hatlarıyla Karaburun / Bozköy ayrımına kadar erişilir.
- Yürüyüş ve Araç Yaklaşımı: Karaburun ilçe merkezinden yaklaşık 100 km İzmir uzaklığının ötesindeki Bozköy – Civa Madeni Mevkii toprak yoluna geçilir; yolun son bölümü dik eğimli kayalık ve makilik arazi patikası olduğu için mutlaka bilekli arazi ayakkabısı, kişi başı yeterli içme suyu, ilkyardım kiti ve ağız çevresinden geri dönerken güneş batımı ihtimaline karşı yedek el feneri bulundurulmalıdır. Arazide işaretleme levhaları sınırlı olduğundan rota takibi için çevrimdışı GPS haritası önceden telefona indirilmelidir. Bölgedeki köy üreticilerinden doğal zeytinyağı veya keçi peyniri temin etmek isteyenler, yürüyüşün ardından Furma Çiftliği ile Karaburun Cumhuriyet Meydanı ve konaklama için Kuyucak Konak Otel çevresinden bölge hakkında güncel saha yönlendirmesi alabilir. Yaz sıcağında susuz kalmamak için yarımada yürüyüşünün sabah erken saatlerde başlatılması tavsiye edilir.
Peynirini Mağarası Teknik ve Koruma Ölçüleri
- İdari Konum: Bozköy Mahallesi (Civa Madeni Mevkii), Karaburun – İzmir
- Resmî Statü: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı A Grubu Tabiat Varlığı
- Ölçüler (TAY): 229 metre toplam uzunluk | 108 metre derinlik (BÜMAK / DEÜ-MAK)
- Güvenlik Uyarısı: Yarasa kolonisi ve 108 m derin yapı nedeniyle rehbersiz alt iniş yapılmaz
- Yürüyüş Rotası: Karaburun – Peynirini – Yukarıdeveci (~5,5 km orta zorlukta parkur; Nisan–Kasım)
Karaburun Yarımadası Yakın Durakları
Karaburun hattındaki bu noktayı ve çevresindeki durakları İzmir İnteraktif Haritası üzerinden görerek günün kalanını planlayabilirsiniz:
- Bozköy Çevresi (Peynirini Mağarası Yaklaşım): Haritada incele
- Furma Çiftliği (Karaburun): Haritada incele
- Dolungaz Kamp Alanı: Haritada incele
- Kuyucak Konak Otel: Haritada incele
- İzmir Karaburun Bakir Koyları, Mordoğan ve Nergis Kokulu Doğası
- Dolungaz Kamp Alanı – Karaburun
- Karaburun Badembükü Koyu – Karaburun
- Furma Çiftliği – Karaburun
- Karaburun Cumhuriyet Meydanı – Karaburun
- Kuyucak Konak Otel – Karaburun
Peynirini Mağarası Hakkında Sık Sorulanlar
Karaburun Peynirini Mağarası içine rehbersiz girilebilir mi?
Mağara 108 metre derinliğe ulaşan dik bölümlere ve koruma altındaki yarasa kolonisine sahip A Grubu Tabiat Varlığı olduğu için donanımlı teknik mağaracılık ekibi ve rehber olmadan derin galerilere girilmemelidir.
Mağara adını nereden almıştır?
Bölge çobanlarının soğutma olanakları gelişmeden önce keçi sütü tulum peynirlerini serin galeri ağzında doğal ortamda olgunlaştırmasından almıştır.
Peynirini Mağarası İzmir dışında başka illerde de var mı?
Evet, Konya Derbent ve Muğla Yatağan’da da aynı adlı adaş mağaralar vardır; ancak A Grubu Tabiat Varlığı ve 108 m derinlik verisi Karaburun Bozköy’deki mağaraya aittir.
Bölgeye yürüyüş için en uygun aylar hangileridir?
Karaburun Kaymakamlığı ve İl Kültür Müdürlüğü rehberlerinde ~5,5 km’lik mağara parkuru için yağışsız ve serin dönemleri kapsayan Nisan–Kasım aralığı önerilmektedir.
Kaynak ve Saha Doğrulaması: T.C. ÇŞB Tabiat Varlıkları İlanı (PDF), T.C. Karaburun Kaymakamlığı, TAY Envanteri (#11762) ve Vikipedi. Saat, tarife ve etkinlik güncellemeleri için ziyaret öncesinde ilgili belediye veya resmî kurum duyurularını kontrol etmeniz önerilir.
