# Sancakburnu Kalesi ve Yenikale Burnu Balçova Narlıdere Tarihçesi

- Bağlantı: https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/
- Yayımlanma: 2026-11-20T16:31:42+03:00
- Yazar: Yiğit CAN

İzmir Körfezi’nin Gediz alüvyonlarıyla en fazla daraldığı boğaz noktasında yükselen**
Sancakburnu Kalesi** (diğer adlarıyla _Yenikale_ ya da _Sancakkale_), 17. yüzyıl
ortasından I. Dünya Savaşı’ndaki **5–15 Mart 1915** deniz çarpışmalarına dek kenti
denizden koruyan kilit Osmanlı savunma üssüdür. **Askerî Yasak Bölge** içinde yer
aldığı için sivil ziyarete ve çekime kapalı olan bu tarihî noktanın Balçova–Narlıdere
sınırındaki konumunu ve tarihçesini [İzmir İnteraktif Haritası](https://buradaolabilir.com.tr/harita/)
verileriyle netleştiriyoruz.

##  İçindekiler

 * [Balçova İle Narlıdere Sınırındaki Konum ve Askeri Yasak Bölge Uyarısı](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#balcova-ile-narlidere-sinirindaki-konum-ve-askeri-yasak-bolge-uyarisi)
 * [1656 Köprülü İnşasından 5–15 Mart 1915 Körfez Savunmasına Tarihçe](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#1656-koprulu-insasindan-5-15-mart-1915-korfez-savunmasina-tarihce)
 * [Fahrettin Altay Aktarma ESHOT 311 486 ve 8 Hatlarıyla Kıyı Yaklaşımı](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#fahrettin-altay-aktarma-eshot-311-486-ve-8-hatlariyla-kiyi-yaklasimi)
 * [Sancakburnu Kalesi Konum, Tarih ve Askerî Statü Kartı](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#sancakburnu-kalesi-konum-tarih-ve-askeri-statu-karti)
 * [Balçova ve Narlıdere Kıyısındaki Yakın Duraklar](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#balcova-ve-narlidere-kiyisindaki-yakin-duraklar)
 * [Sancakburnu Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar](https://buradaolabilir.com.tr/sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere/#sancakburnu-kalesi-hakkinda-sik-sorulanlar)

![Sancakburnu Kalesi Balçova Narlıdere sahil hattı ve İzmir Körfezi Yenikale kıyı
silüeti](https://buradaolabilir.com.tr/wp-content/uploads/2026/11/sancakburnu-kalesi-
ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere.webp)

Balçova İnciraltı ve Narlıdere sahilinden İzmir Körfezi dar boğazı ile Yenikale 
Burnu genel kıyısı (Bu görsel, yapay zekâ (AI) tarafından üretilmiş temsili bir 
görseldir. Görselde yer alan bazı unsurlar gerçeği yansıtmayabilir. Lütfen ilgili
bilgileri teyit ediniz.)

## Balçova İle Narlıdere Sınırındaki Konum ve Askeri Yasak Bölge Uyarısı

Sancakburnu Kalesi hakkında yazılı kaynakları tarayan araştırmacılar iki farklı 
ilçe adıyla karşılaşır: Vikipedi ve kent tarihçisi Erol Şaşmaz yapıyı **Balçova (
İnciraltı)** içinde kaydederken, Kültür Envanteri kayıtlarında hem kale hem de **
Yenikale Şehitliği** **Narlıdere** ilçesi altında gösterilmektedir. Bunun sebebi
burun ve kaleyi içine alan askerî kışla alanının (`38.4172, 27.0179`) tam olarak**
Balçova İnciraltı Mahallesi** ile **Narlıdere Yenikale / Sahilevleri** sınır çizgisinde
yer almasıdır (Narlıdere’nin resmî mahallelerinden biri de adını doğrudan buradan
alarak *Yenikale Mahallesi* adını taşır).

Ziyaret planı yapan okurlar için en kritik yasal bilgiyi en başta vurgulayalım: 
kale kalıntıları ile Yenikale Burnu alanı **Deniz Kuvvetleri Sancakkale Kışlası /
Askerî Yasak Bölge** sınırları içerisindedir. Bu nedenle **sivil ziyarete, araç 
girişine ve fotoğraf/video çekimine kesinlikle kapalıdır**. Ancak dış sahil yürüyüş
bandı boyunca İnciraltı veya Sahilevleri açıklarından boğaz silüeti izlenebilir;
kıyıdaki kamusal denizcilik merakını gidermek için halka açık [İnciraltı Deniz Müzesi Gemileri](https://buradaolabilir.com.tr/inciralti-tcg-ege-ve-tcg-piri-reis-deniz-muzesi/)
ile [Narlıdere Sahilevleri kıyı rehberimiz](https://buradaolabilir.com.tr/izmir-narlidere-sahilevleri-kiyisi-catalkaya-dogasi-ve-kent-yasami/)
ideal tamamlayıcılardır.

## 1656 Köprülü İnşasından 5–15 Mart 1915 Körfez Savunmasına Tarihçe

İzmir’in ticarî liman hacminin büyüdüğü 17. yüzyılda Gediz Nehri’nin sürüklediği
alüvyonlar Körfez geçişini tek bir dar kanala sıkıştırmıştı. Hem kenti Venedik donanma
akınlarından korumak hem de limana giren yabancı gemilerden **gümrük ve sancak selamı**
denetimi yapmak için bu stratejik buruna **Kal’a-i Bahir (Deniz Kalesi)** inşa edildi.
Tarihçi Türk Tarih Kurumu *Belleten* araştırmalarında yapım tarihi için iki temel
kaynak karşılaştırılır: seyyah Tavernier ve çağdaş Avrupa kayıtları inşayı **1656**(
Köprülü Mehmed Paşa dönemi) olarak verirken, 1671’de bölgeyi ziyaret eden Evliya
Çelebi kalenin kapı kitabesinden **1666 (H. 1077)** yılını nakleder. İnşaat taşlarının
bir kısmının bölgedeki antik tiyatro ve eski kalıntılardan getirildiği kaydedilmektedir.

| Dönem / Olay | Belgelenen Tarihsel Gerçek | Körfez Tarihindeki Etkisi | 
| 1656 / 1666 (H.1077) | Köprülü döneminde inşası; yabancı gemilerin sancağı selamlaması | ‘Sancakburnu’ ve döneminin en dış istihkâmı olduğu için ‘Yenikale’ adını aldı | 
| 1688 Depremi & 1691 | 10 Temmuz 1688 Büyük İzmir Depremi’nde hasar ve 1691 onarımı | Körfez ağzındaki topçu batarya düzeni yeniden kuruldu | 
| 1828 & 1877 | Yeni tabyalar eklenmesi ve 1877’de Krupp toplarıyla tahkim | Modern menzilli kıyı topçusu dönemine uyarlandı | 
| 5–15 Mart 1915 | İngiliz–Fransız donanmasının 10 gün süren bombardımanı | İzmir savunmasının kilit mevzisi oldu; yakınında Yenikale Şehitliği oluştu | 
| Günümüz Durumu | Sınırlı tarihî duvar izleri, askerî birlik alanı içinde | Kamuya kapalı askerî alan; dış sahil uzantısından genel kıyı görülür |

1915 Mart ayındaki bombardımanda kale ve çevresindeki tabyalar ağır ateş altında
kalsa da İtilaf gemilerinin iç körfeze sızmasını önleyen başlıca setlerden biri 
olmuş, şehit düşen askerlerin anısına yakın çevrede **Yenikale Şehitliği** tesis
edilmiştir. Yakın Balçova geziniz için teleferik ve kent ormanını ele alan [Balçova gezi ve teleferik rehberimize](https://buradaolabilir.com.tr/izmir-balcova-termal-kaplicalari-teleferik-ve-kent-ormani-rotasi/)
ve İnciraltı yemek duraklarına [Sahilevleri kıyı mekânları yazımıza](https://buradaolabilir.com.tr/zaitun-balikci-sahilevleri-narlidere-kiyi-rihtimi-ve-taze-ege-mezat-baliklari/)
geçebilirsiniz.

## Fahrettin Altay Aktarma ESHOT 311 486 ve 8 Hatlarıyla Kıyı Yaklaşımı

Askerî saha içine otobüs veya sivil araç girmediği için buruna en yakın sivil sahil
şeridine İnciraltı ve Sahilevleri hattından yaklaşılır:

 * **ESHOT Hatları:** İzmir Metrosu ve T2 Konak Tramvayı’nın batı son durağı olan**
   Fahrettin Altay Aktarma Merkezi**’nden kalkan **311 (İnciraltı – Fahrettin Altay)**,**
   486 (İnciraltı – Oyak Sitesi)** ve Narlıdere güzergâhlı **8 (Güzelbahçe – Fahrettin
   Altay)** hatları kaleye komşu sivil kıyı parklarının ve Sahilevleri’nin yakınından
   geçer.
 * **Ziyaret Etiği Hatırlatması:** Askerî birlik duvarlarına ve nöbet noktalarına
   kesinlikle yaklaşılmamalı, yalnızca İnciraltı Kent Ormanı ile Narlıdere Sahilevleri
   halka açık yürüyüş bantlarında kalınmalıdır. Tarihî körfez savunmasının yanı 
   sıra doğayla buluşmak için [Balçova Teleferik](https://buradaolabilir.com.tr/balcova-teleferik/)
   tepesinden Sancakburnu boğazının Körfez’i nasıl boğumladığını yukarıdan net biçimde
   görebilirsiniz.

## Sancakburnu Kalesi Konum, Tarih ve Askerî Statü Kartı

 * **Konum:** Balçova (İnciraltı) – Narlıdere (Yenikale) sınırı, İzmir Körfezi dar
   boğazı
 * **Diğer Adları:** Yenikale, Sancakkale, Kal'a-i Bahir
 * **Kuruluş & Tarih:** 1656 (Avrupa kayıtları) / 1666 (Evliya Çelebi H.1077); 5–
   15 Mart 1915 savunması
 * **Erişim Statüsü:** ASKERİ YASAK BÖLGE — Sivil ziyarete ve fotoğraf çekimine 
   KAPALIDIR
 * **Dış Kıyı Ulaşımı:** Fahrettin Altay'dan 311, 486 ve 8 numaralı ESHOT hatları(
   yalnızca açık sahil bandı)

## Balçova ve Narlıdere Kıyısındaki Yakın Duraklar

Balçova hattındaki bu noktayı ve çevresindeki durakları [İzmir İnteraktif Haritası](https://buradaolabilir.com.tr/harita/)
üzerinden görerek günün kalanını planlayabilirsiniz:

 * **Sancakburnu Kalesi (Askerî Alan – Dış Referans):** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=sancakburnu-kalesi-ve-yenikale-burnu-balcova-narlidere)
 * **İnciraltı Deniz Müzesi (Halka Açık):** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=inciralti-tcg-ege-ve-tcg-piri-reis-deniz-muzesi)
 * **Sahilevleri Rıhtım (Halka Açık):** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=zaitun-balikci-sahilevleri-narlidere-kiyi-rihtimi-ve-taze-ege-mezat-baliklari)
 * **Balçova Teleferik Tepesi:** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=balcova-teleferik)

 * [İnciraltı TCG Ege ve TCG Piri Reis Deniz Müzesi – Balçova](https://buradaolabilir.com.tr/inciralti-tcg-ege-ve-tcg-piri-reis-deniz-muzesi/)
 * [Balçova Gezi Rehberi Teleferik Kaplıcalar ve İnciraltı Rotası](https://buradaolabilir.com.tr/izmir-balcova-termal-kaplicalari-teleferik-ve-kent-ormani-rotasi/)
 * [Narlıdere Gezi Rehberi Sahilevleri Kordonu ve Çatalkaya](https://buradaolabilir.com.tr/izmir-narlidere-sahilevleri-kiyisi-catalkaya-dogasi-ve-kent-yasami/)
 * [Zaitun Balıkçı Sahilevleri: Narlıdere Kıyı Rıhtımı ve Taze Ege Mezat Balıkları](https://buradaolabilir.com.tr/zaitun-balikci-sahilevleri-narlidere-kiyi-rihtimi-ve-taze-ege-mezat-baliklari/)
 * [Balçova Teleferik – Balçova](https://buradaolabilir.com.tr/balcova-teleferik/)
 * [Narlıdere Demokrasi Meydanı – Narlıdere](https://buradaolabilir.com.tr/narlidere-demokrasi-meydani/)

## Sancakburnu Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar

### Sancakburnu Kalesi (Yenikale) sivil ziyarete açık mı?

Hayır, Deniz Kuvvetleri kışlası ve Askerî Yasak Bölge içinde bulunduğu için sivil
girişe, ziyarete ve fotoğraf/video çekimine kapalıdır.

### Sancakburnu Kalesi Balçova'da mı Narlıdere'de mi?

Tam Balçova İnciraltı Mahallesi ile Narlıdere Yenikale/Sahilevleri Mahallesi sınır
hattında yer alır; bu nedenle kimi envanterde Balçova, kimi envanterde Narlıdere
altında geçer.

### Kaleye neden Sancakburnu ve Yenikale denmiştir?

Körfeze giren yabancı gemilerin Osmanlı sancağını selamladığı nokta olduğu için ‘
Sancakburnu’, döneminin en ileri/dış savunma kalesi olduğu için de ‘Yenikale’ adını
almıştır.

### 1915 yılında kalenin rolü neydi?

I. Dünya Savaşı sırasında 5–15 Mart 1915 tarihinde İngiliz ve Fransız donanmasının
bombardımanına karşı İzmir Körfezi’nin iç kesimini başarıyla savunmuştur.

**Kaynak ve Saha Doğrulaması:** [Türk Tarih Kurumu Belleten](https://belleten.gov.tr/tam-metin/3795/tur),
[Kültür Envanteri (Sancakburnu)](https://kulturenvanteri.com/yer/sancakburnu-kalesi/),
[Vikipedi Sancakburnu Kalesi](https://tr.wikipedia.org/wiki/Sancakburnu_Kalesi) 
ve [Erol Şaşmaz Tarih Arşivi](https://www.erolsasmaz.com/?oku=615). Saat, tarife
ve etkinlik güncellemeleri için ziyaret öncesinde ilgili belediye veya resmî kurum
duyurularını kontrol etmeniz önerilir.
