# 1688 Büyük İzmir Depremi ve Akdeniz Ticaret Çağı

- Bağlantı: https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/
- Yayımlanma: 2026-11-03T11:00:00+03:00
- Yazar: Burada Olabilir

**1688 Büyük İzmir Depremi**, 10 Temmuz 1688 günü öğle saatlerinde Batı Anadolu’yu
vuran ve Doğu Akdeniz’in yükselen Osmanlı ticaret iskelesi İzmir’de ağır yapı yıkımı
ile günlerce süren yangınlara yol açan sarsıntıdır. Kent halkı ve tüccarlar güvenli
körfez coğrafyası sayesinde yıkıntıların ardından kısa sürede yeni bir imar dalgası
başlatmış, böylece İzmir 18. yüzyılda Akdeniz’in başlıca ticaret merkezlerinden 
biri hâline gelmiştir.

##  İçindekiler

 * [17. Yüzyılda Yükselen Ticaret Limanı ve 10 Temmuz 1688 Günü](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#17-yuzyilda-yukselen-ticaret-limani-ve-10-temmuz-1688-gunu)
 * [1688 Büyük İzmir Depremi Sonrası Hasar, Yangın ve Dirençli Dönüşüm](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#1688-buyuk-izmir-depremi-sonrasi-hasar-yangin-ve-direncli-donusum)
 * [1688–1740 Arası Yeniden İmar: Kemeraltı Hanları ve Akdeniz Ekonomisi](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#1688-1740-arasi-yeniden-imar-kemeralti-hanlari-ve-akdeniz-ekonomisi)
 * [Tarihsel Depremsellik Bilinci ve Kemeraltı’nı Tarih Gözüyle Gezmek](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#tarihsel-depremsellik-bilinci-ve-kemeraltini-tarih-gozuyle-gezmek)
 * [1688 Depremi ve Ticaret Çağı – Temel Kayıtlar](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#1688-depremi-ve-ticaret-cagi-temel-kayitlar)
 * [1688 Yeniden İmar İzleri ve Kemeraltı Harita Konumları](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#1688-yeniden-imar-izleri-ve-kemeralti-harita-konumlari)
 * [1688 Büyük İzmir Depremi Hakkında Sık Sorulan Sorular](https://buradaolabilir.com.tr/1688-buyuk-izmir-depremi-ve-akdeniz-ticaret-cagi/#1688-buyuk-izmir-depremi-hakkinda-sik-sorulan-sorular)

![1688 Büyük İzmir Depremi sonrası yenilenen Kemeraltı hanları ve liman kemerleri](
https://buradaolabilir.com.tr/wp-content/uploads/2026/11/1688-buyuk-izmir-depremi-
ve-akdeniz-ticaret-cagi.webp)

1688 sarsıntısı sonrasında yeniden kurulan Osmanlı İzmir çarşı hanı avlusu ve Doğu
Akdeniz ticaret gemilerinin temsili görünümü (Bu görsel, yapay zekâ (AI) tarafından
üretilmiş temsili bir görseldir. Görselde yer alan bazı unsurlar gerçeği yansıtmayabilir.
Lütfen ilgili bilgileri teyit ediniz.)

## 17. Yüzyılda Yükselen Ticaret Limanı ve 10 Temmuz 1688 Günü

17. yüzyılın başlarından itibaren İzmir, Sakız Adası’ndaki eski konsolosluk acentelerinin
güvenli körfez koyuna taşınması ve İran–Anadolu kervan yollarının Batı ucu hâline
gelmesiyle Osmanlı İmparatorluğu’nun dış ticarete en açık liman kentlerinden biri
durumuna gelmişti. İpek, tiftik, pamuk, kuru üzüm ve mazı gibi ürünlerin Fransız,
İngiliz, Hollandalı ve Venedikli tüccarlarca yüklendiği şehirde nüfus hızla büyümüş,
[Hisar Camii](https://buradaolabilir.com.tr/hisar-cami/) ile Frenk Mahallesi kıyısı
boyunca ahşap ve kâgir yapılar yoğunlaşmıştı.

Tarih kaynakları ile konsolosluk mektuplarının aktarımına göre **10 Temmuz 1688 
Cumartesi** günü saat 11:45 sularında kenti sarsan şiddetli deprem, bu yoğun yapı
stokunun kırılgan dokusunu derinden etkiledi. Modern sismoloji ve tarihsel deprem
kataloglarında tahmini büyüklüğü ~7,0 dolayında değerlendirilen sarsıntı, özellikle
İç Liman çevresindeki alüvyon zemin üzerinde kurulu mahallelerde, gümrük ambarlarında
ve sahildeki konsolosluk evlerinde ağır yıkıma yol açtı; ardından fırın ve ocaklardan
çıkan alevlerin rüzgârla yayılmasıyla oluşan kent yangını tahribatı artırdı.

## 1688 Büyük İzmir Depremi Sonrası Hasar, Yangın ve Dirençli Dönüşüm

Depremin ve hemen ardındaki yangının yol açtığı ekonomik ve sosyal şok, dönemin 
Osmanlı başkentinde de yakından takip edildi. Avrupalı konsoloslar ile Osmanlı kadı
sicilleri, Sancakburnu Kalesi (Yenikale) surlarından Frenk Sokağı taş hanlarına,
camilerden sinagog ve kiliselere kadar pek çok kamusal ve ticari yapının hasar gördüğünü
bildirir; ayrıca yıkıntıların hemen ardından baş gösteren salgın hastalıklar günlük
ticareti geçici olarak durma noktasına getirmiştir.

Buna karşın İzmir’in doğuyla batıyı bağlayan korunaklı körfez konumu o denli güçlüydü
ki tüccar toplulukları kenti terk etmek yerine geçici olarak körfezdeki gemilere
ve kırsal bahçelere sığındıktan kısa süre sonra yeniden taş ve kireçten sağlam depolar
inşa etmeye koyuldu. Nitekim [Ticaret Limanı İzmir’in Doğuşu (1688–1740)](https://buradaolabilir.com.tr/ticaret-limani-izmirin-dogusu-1688-1740-sempozyumu/)
araştırmaları, büyük afetin kenti durdurmadığını, aksine İzmir’in 18. yüzyıldaki
uluslararası yükselişinin kurumsal miladını oluşturduğunu belgelemektedir.

| Dönem / Aşama | Gelişme veya Kentsel Tepki | Tarihsel Etkisi | 
| **10 Temmuz 1688 (11:45)** | Şiddetli deprem ve takip eden çarşı yangını | Alüvyon kıyı şeridi ve eski ticaret mahallelerinde yaygın yıkım | 
| **1688–1700** | Gümrük ve konsolosluk binalarının hızlı onarımı | Avrupalı ticaret acentelerinin kenti terk etmeyip yerinde kalması | 
| **1700–1744** | Kemeraltı taş hanları ve Kızlarağası Hanı | Yangına ve sarsıntıya daha dirençli kâgir han mimarisinin güçlenmesi | 
| **18.–19. Yüzyıl** | Doğu Akdeniz’in önde gelen ihracat iskelesi | Demir yolu ve rıhtım projeleriyle İzmir Limanı’nın tam modernleşmesi |

## 1688–1740 Arası Yeniden İmar: Kemeraltı Hanları ve Akdeniz Ekonomisi

Afetin öğrettiği en somut ders, ahşap ağırlıklı dar depoların hem sarsıntıya hem
yangına karşı savunmasız olduğu gerçeğiydi. Bu nedenle 18. yüzyılın ilk yarısından
başlayarak İzmir çarşı merkezinde kalın taş duvarlı, tonozlu ve avlulu kâgir hanlar
hızla çoğaldı. Bu yeniden kuruluş kuşağının zirve eserlerinden biri olarak 1744 
yılında inşa edilen [Kızlarağası Hanı](https://buradaolabilir.com.tr/kizlaragasi-hani/),
iki katlı taş revakları ve altındaki kubbeli bedesteniyle tüccarların hem konaklama
hem de güvenli depolama ihtiyacını tek kütlede çözdü.

Yüzyılın ortasına gelindiğinde İzmir artık yalnız bölgesel bir iskele değil, Marsilya,
Londra, Amsterdam, Livorno ve Trieste limanlarıyla doğrudan düzenli deniz seferleri
yürütülen bir dünya ticareti düğümüydü. İç Anadolu’nun pamuk, tiftik ve yün balyaları
deve kervanlarıyla Basmane üzerinden çarşıya inerken [İzmir Limanı’nın deniz ticareti tarihi](https://buradaolabilir.com.tr/deniz-ticareti-gecmisiyle-izmir-limani-ve-akdeniz-lojistik-tarihi/)
Osmanlı’nın son iki yüzyılındaki en yüksek gümrük hacimlerinden birine erişti. Kıyıdaki
konsolosluk konutları ile Kemeraltı çevresindeki bedestenler arasında kurulan çok
dilli tüccar ağı, sigorta ve deniz nakliyesi düzenlemelerinin de gelişmesini sağladı.

## Tarihsel Depremsellik Bilinci ve Kemeraltı’nı Tarih Gözüyle Gezmek

1688 depreminin kentin belleğine kazandırdığı önemli boyutlardan biri de zemin gerçeğidir.
1688, 1778 ve daha yakın çağ sarsıntılarında görüldüğü üzere alüvyonla dolmuş Eski
İç Liman düzlükleri yüksek sarsıntı etkisine maruz kalmış; taş hanlar ise kalın 
kemer ayaklarıyla ayakta kalmayı başarmıştır. Bugün [Kemeraltı Çarşısı hanlar ve lezzetler rotası](https://buradaolabilir.com.tr/tarihi-kemeralti-carsisi-yuruyus-rotasi-hanlar-ve-lezzetler/)
boyunca yürüyen gezginler, Anafartalar aksından Hisarönü’ne inerken 18. yüzyıl yeniden
imarının ürünü olan kesme taş kemerleri ve han kapılarını yerinde görebilir. Kızlarağası
Hanı avlusundan başınızı kaldırıp yukarı baktığınızda gördüğünüz kalın tuğla-taş
tonoz örgüleri, 1688 sonrasında yangına ve sarsıntıya dayanıklı ticaret mekânı üretme
iradesinin somut sonucudur.

Ayrıca Konak sahiliyle Alsancak arasındaki değişen kıyı ticaret sınırlarını karşılaştırmak
için [Osmanlı Dönemi İzmir Planları ve Haritaları](https://buradaolabilir.com.tr/osmanli-donemi-izmir-planlari-ve-haritalari/)
yazısı dönem kartografyası hakkında doğrudan başvuru kaynağı sunar.

## 1688 Depremi ve Ticaret Çağı – Temel Kayıtlar

 * **Tarih:** 10 Temmuz 1688 Cumartesi, yerel saatle 11:45 suları
 * **Etki Sahası:** Kemeraltı eski İç Liman dolgusu, Hisarönü, Frenk Sokağı ve kıyı
   mahalleleri
 * **Ardıl Dönüşüm:** 1688–1740 yılları arasında kâgir hanların ve ticaret limanının
   güçlenmesi
 * **Kalan Anıt Örnekleri:** 1744 Kızlarağası Hanı, Çakaloğlu Hanı ve Kemeraltı 
   arasta dokusu
 * **Erişim:** İzmir Metro Konak durağı veya Konak Tramvayı üzerinden Kızlarağası
   Hanı’na yürüyüş

## 1688 Yeniden İmar İzleri ve Kemeraltı Harita Konumları

Konak hattındaki bu noktayı ve çevresindeki durakları [İzmir İnteraktif Haritası](https://buradaolabilir.com.tr/harita/)
üzerinden görerek günün kalanını planlayabilirsiniz:

 * **Hisar Camii ve Eski Gümrük Aksı:** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=hisar-cami)
 * **Kızlarağası Hanı (1744 Ticaret Hanı):** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=kizlaragasi-hani-fincanda-pisen-kumda-kahve-ve-avlu)
 * **Konak Meydanı ve Kemeraltı Girişi:** [Haritada incele](https://buradaolabilir.com.tr/harita/?loc=izmir-konak-meydani-kemeralti-carsisi-ve-tarihi-cazibe-merkezi)

 * [Ticaret Limanı İzmir’in Doğuşu (1688–1740) ve Geçmişten Günümüze İzmir Limanı Sempozyumu Bulguları](https://buradaolabilir.com.tr/ticaret-limani-izmirin-dogusu-1688-1740-sempozyumu/)
 * [Deniz Ticareti Geçmişiyle İzmir Limanı ve Akdeniz Lojistik Tarihi](https://buradaolabilir.com.tr/deniz-ticareti-gecmisiyle-izmir-limani-ve-akdeniz-lojistik-tarihi/)
 * [Tarihi Kemeraltı Çarşısı Gezi Rehberi: Hanlar, Arastalar ve Hisarönü Rotası](https://buradaolabilir.com.tr/tarihi-kemeralti-carsisi-hanlar-arastalar-hisaronu-rehberi/)
 * [Osmanlı Dönemi İzmir Planları ve Haritaları (17.–20. Yüzyıl): Kıyı Çizgisi ve Mahalle Kartografyası](https://buradaolabilir.com.tr/osmanli-donemi-izmir-planlari-ve-haritalari/)

## 1688 Büyük İzmir Depremi Hakkında Sık Sorulan Sorular

### 1688 Büyük İzmir Depremi tam olarak ne zaman gerçekleşti?

Tarihsel kayıtlara ve yabancı konsolosluk yazışmalarına göre deprem 10 Temmuz 1688
Cumartesi günü öğle vaktine doğru (11:45 civarı) meydana gelmiştir.

### Depremin ardından kentte neden uzun süreli yangın çıktı?

Deprem öğle saatlerinde yemek ve ticaret ocaklarının yandığı bir vakitte gerçekleştiği
için ahşap ve sıkışık kıyı yapılarında alevler kısa sürede yayıldı; sarsıntıyla 
yıkılan yollar müdahaleyi zorlaştırdı.

### 1688 felaketinden sonra İzmir ticari önemini yitirdi mi?

Hayır. Güvenli doğal limanı ve Anadolu kervan yollarıyla kurduğu bağ sayesinde şehir
hızla yeniden inşa edildi ve 18. yüzyılda Doğu Akdeniz’in en büyük Osmanlı ihracat
limanlarından biri oldu.

### 1688 sonrası ticaret mimarisini günümüzde nerede görebiliriz?

Konak’taki Kemeraltı Çarşısı içinde yer alan 1744 tarihli Kızlarağası Hanı ile çevredeki
taş hanlar, o dönemdeki güvenli kâgir çarşı mimarisinin yaşayan tanıklarıdır.

### Frenk Mahallesi adı nereden gelmektedir?

17. ve 19. yüzyıllar arasında Fransız, İngiliz, Hollandalı ve İtalyan konsoloslukları
ile Avrupalı tüccar acentelerinin kıyı paralelinde yoğunlaşması nedeniyle ilgili
aks tarih yazımında Frenk Mahallesi olarak adlandırılmıştır.

**Kaynak ve Saha Doğrulaması:** Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, T.C. 
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kemeraltı kent tarihi kayıtları ve İzmir Ticaret Tarihi
Sempozyumu yayınları. Saat, tarife ve etkinlik güncellemeleri için ziyaret öncesinde
ilgili belediye veya resmî kurum duyurularını kontrol etmeniz önerilir.
